24.4 C
Athens
Πέμπτη, 19 Νοεμβρίου, 2026

Ομιλία Γεραπετρίτη στη Βουλή

Must read

Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε. Βρίσκομαι πρωτίστως εδώ για να αναφερθώ στην τροπολογία, η οποία αφορά τα έκτακτα μέτρα σε σχέση με την αναστολή των αιτήσεων για την παροχή ανθρωπιστικής προστασίας. Και ο λόγος είναι διότι αφενός θα πρέπει να κατανοήσουμε ποιες είναι οι συνθήκες και κατά πόσον δικαιολογούν την παρέμβαση αυτή της κυβερνητικής πλειοψηφίας. Και βεβαίως να δούμε αν αυτό είναι ή όχι σύμφωνο με τον νόμο και με το Διεθνές Δίκαιο.

Και επειδή σήμερα ακούστηκαν πολλά, θα ήθελα να μιλήσω για το ζήτημα αυτό και υπό την ιδιότητά μου ως Υπουργού Εξωτερικών, κατά το μέρος της δικής μου αρμοδιότητας. Και βεβαίως να καταθέσω και τη δική μου επιστημονική άποψη, επειδή έχουν ειπωθεί αρκετά σήμερα.

Ζήτημα πρώτο, υφίσταται αυτή τη στιγμή μεταναστευτική κρίση; Η απάντηση είναι πάρα πολύ απλή. Γιατί είναι απλή; Διότι στηρίζεται σε αντικειμενικά δεδομένα. 350% αύξηση από την οδό της Βόρειας Αφρικής, ιδίως από την ευρύτερη περιοχή του Τομπρούκ. Το τελευταίο δεκαήμερο έχουμε όσες αφίξεις είχαμε το σύνολο του 2024, που υπερβαίνουν τις 7.500 με 8.000.

Επιπλέον, ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό, το οποίο θα πρέπει να λαμβάνουμε υπόψιν είναι η σύνθεση του μεταναστευτικού πληθυσμού. Τα δύο τρίτα όσων χρησιμοποιούν τον Νότιο Διάδρομο προέρχονται από χαρακτηρισμένες από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως ασφαλείς χώρες. Τα δύο τρίτα όσων έρχονται είναι από ασφαλείς χώρες, δηλαδή κατά τεκμήριο μαχητό – διότι απαιτείται εξατομικευμένη κρίση – προέρχονται από χώρες που δεν συνιστούν κίνδυνο ζωής, όπως είναι η Αίγυπτος ή το Μπαγκλαντές ή το Πακιστάν. Δεν προέρχονται για την ώρα από χώρες, οι οποίες βρίσκονται σε ένα καθεστώς κινδύνου ζωής.

Δεύτερον, αυτή η αποδεδειγμένη τεράστια αύξηση των μεταναστευτικών ροών παρατηρείται μόνο από τον Νότιο Διάδρομο, από την ανατολική Λιβύη προς την Ελλάδα; Η απάντηση είναι όχι. Υφίσταται μεγάλη αύξηση και της μεταναστευτικής διόδου από τη δυτική Λιβύη προς την Ιταλία και τη Μάλτα. Άρα είναι στην πραγματικότητα μια πάγια πρακτική, η οποία αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε φάση εξέλιξης. Και μάλιστα βρίσκεται σε φάση εξέλιξης, η οποία δημιουργεί πολλαπλούς κινδύνους ζωής των ανθρώπων. Γιατί; Διότι πρώτον βεβαίως γνωρίζετε ότι το Λιβυκό είναι μία ανοιχτή θάλασσα, άρα δεν υπάρχει πραγματικός έλεγχος. Κυρίως όμως διότι, από εκεί που χρησιμοποιούντο μικρά σκάφη με έναν πολύ μικρό αριθμό προσώπων, σήμερα παρατηρείται η χρήση μεγάλων ψαράδικων πλοίων των 30 μέτρων, όπου στοιβάζονται 400 και 500 άτομα, ενώ η πραγματική τους χωρητικότητα δεν είναι πάνω από 30. Με αποτέλεσμα να υπάρχει σοβαρότατο ζήτημα ευστάθειας και – δεδομένου του γεγονότος ότι πρόκειται περί ανοιχτής θάλασσας – δημιουργεί εν δυνάμει έναν διαρκή κίνδυνο ζωής των ανθρώπων. Δεν πρόκειται για χερσαία σύνορα στα οποία υφίσταται ένας πολύ μικρότερος κίνδυνος ζωής. Η θάλασσα δημιουργεί εξ ορισμού κίνδυνο. Η ανοικτή θάλασσα δημιουργεί μείζονα κίνδυνο ζωής. Η χρήση μέσων, η οποία χρήση δημιουργεί πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο ζωής όταν χρησιμοποιούνται πλωτά μέσα, τα οποία δεν έχουν καμία απολύτως εγγύηση ασφαλείας.

Άρα αυτή τη στιγμή νομίζω εκείνο, το οποίο πρωτίστως απαιτείται στην παρούσα φάση, είναι να διαχειριστούμε την κατάσταση. Χρειάζεται διαχείριση η κατάσταση; Όλα αυτά που σας ανέφερα είναι αντικειμενικά δεδομένα, δηλαδή ο τύπος του πλωτού μέσου, ο τρόπος με τον οποίο έρχονται από το νόμιμο, από τον Νότιο Διάδρομο και από την άλλη πλευρά η ανοιχτή θάλασσα. Μήπως όμως εν τέλει υπερβάλλουμε; Η απάντηση πρέπει να ιδωθεί σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο.

Η Λιβύη δεν είναι μία χώρα, η οποία βρίσκεται σε καθεστώς σταθερότητας. Όλοι γνωρίζουμε ότι αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε μια μεγάλη πολιτική ρευστότητα. Έχει μια de facto εξουσία και κυρίως περιβάλλεται από χώρες, οι οποίες βρίσκονται σε καθεστώς εμφύλιων συρράξεων. Εάν δει ο καθένας τι συμβαίνει στη Ζώνη του Σαχέλ και στην Υποσαχάρια Αφρική, θα καταλάβει για τι μιλώ. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση, η οποία υφίσταται σήμερα, μαζί με τη Γάζα. Η μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση αυτή τη στιγμή υφίσταται στο Σουδάν, όπου έχουμε περίπου γύρω στα 15 εκατομμύρια Σουδανούς, οι οποίοι είναι εκτός της εστίας τους. Και περίπου δύο εκατομμύρια, οι οποίοι υπολογίζεται ότι βρίσκονται εκτός Σουδάν. Άρα, αυτή τη στιγμή καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει ένας τεράστιος αριθμός ανθρώπων οι οποίοι θα αναζητήσουν διέξοδο, έτσι ώστε να φύγουν. Βρίσκονται εκτός Σουδάν. Βρίσκονται στην Αίγυπτο και στη Λιβύη.

Άρα αυτή τη στιγμή θεωρούμε ότι είναι η κατάσταση τέτοια που να μπορούμε να υποδεχθούμε τα εκατομμύρια των ανθρώπων που βρίσκονται εκτός εστίας και βρίσκονται σε καθεστώς δυσκολίας επιστροφής στις εστίες τους; Η απάντηση, κατά την άποψή μας, είναι ότι δεν έχουμε αυτή τη δυνατότητα. Δεν έχουμε αυτή τη δυνατότητα, διότι καταλαβαίνετε όλοι ότι, πρώτον, υπάρχουν πεπερασμένοι πόροι. Εμείς δεν θεωρούμε ότι η διάταξη είναι μία ευτυχής διάταξη, αλλά είναι μία αναγκαία διάταξη. Διότι διαφορετικά βρισκόμαστε σε έναν άμεσο κίνδυνο να έχουμε ένα τεράστιο αριθμό ανθρώπων που δεν θα μπορέσει η χώρα να διαχειριστεί.

Άρα αυτό, το οποίο πράττουμε, είναι να στείλουμε ένα μήνυμα προς τους διακινητές – όχι προς τους ανθρώπους, αλλά προς τους διακινητές – να σταματήσουν να εκμεταλλεύονται τον ανθρώπινο πόνο κατά τρόπον, ώστε να διακινδυνεύουν ζωές των ανθρώπων, οι οποίοι αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε καθεστώς μεγάλης δυσκολίας.

Εμείς, εκείνο το οποίο πάντοτε λέμε και σε αυτό έχει δίκιο η Πρόεδρος, η κυρία Κωνσταντοπούλου, δεν είναι ότι έχουμε κλειστά ή ανοιχτά σύνορα. Προφανώς ανοιχτά σύνορα δεν έχουμε – άλλοι θεωρούσαν ότι τα σύνορα είναι ανοιχτά. Θεωρούμε ότι τα σύνορα οφείλουν να είναι ελεγχόμενα, αλλά να είναι ελεγχόμενα, με νόμιμες οδούς μετανάστευσης. Και όχι με παράτυπες οδούς που δημιουργούν τεράστια προβλήματα, δημιουργούν μείζονα προβλήματα στις τοπικές κοινωνίες και υπάρχει αδυναμία να μπορέσουμε να τις διαχειριστούμε. Εάν θεωρείτε ότι μπορούμε να διαχειριστούμε τα εκατομμύρια των ανθρώπων, που πράγματι βρίσκονται σε μεγάλη δυσκολία αυτή τη στιγμή, έχουμε μια διαφορετική άποψη. Όλοι αισθανόμαστε τον πόνο των ανθρώπων. Και καλό είναι κανείς να μην θεωρεί τον εαυτό του ότι έχει το μονοπώλιο του ανθρωπισμού. Από την άλλη πλευρά, αντιλαμβανόμαστε τι σημαίνει αυτή τη στιγμή να καταστεί η Ελλάδα ο τελικός προορισμός όλων αυτών των ανθρώπων που βρίσκονται σε δυσκολία.

Είναι δύο τα ζητήματα. Άκουσα σήμερα τον καθηγητή κύριο Βενιζέλο να τοποθετείται για το ζήτημα της διάταξης. Και ομολογώ ότι τρέφω πολύ μεγάλο σεβασμό στον κύριο Βενιζέλο και στην επιστημονική του κατάρτιση και σοφία. Εντούτοις, με κάθε σεβασμό θέλω να πω ότι εδώ νομίζω ότι υπάρχει μια σχετική σύγχυση. Είναι άλλο το ζήτημα αν συντρέχουν οι αντικειμενικές προϋποθέσεις κινδύνου για την εθνική ασφάλεια ή για τη ζωή του τόπου και άλλο το ζήτημα εάν θα πρέπει να ενεργοποιηθεί ή ενεργοποιείται ο μηχανισμός εξαιρετικών συνθηκών της Ευρωπαϊκής Σύμβασης και αν αυτό σημαίνει ότι ενεργοποιούμε την κατάσταση πολιορκίας.

Καταρχάς, για τη συνδρομή των προϋποθέσεων τα είπαμε. Μπορούμε να διαφωνούμε. Μπορείτε να θεωρείτε σε κάθε περίπτωση ότι δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις. Εγώ θα σας παραπέμψω – γιατί έχω μάθει να μιλώ νομικά κι όχι να μιλώ αφηρημένα – στην πάγια νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης του Λουξεμβούργου και στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Οι αποφάσεις Σλοβακίας και Ουγγαρίας κατά Επιτροπής, κατά Ισπανίας και ιδίως κατά Βόρειας Μακεδονίας και Ηνωμένου Βασιλείου του Δικαστηρίου του Στρασβούργου λένε κάτι πάρα πολύ συγκεκριμένο. Εάν υφίσταται πραγματικός κίνδυνος, τότε μπορεί το κράτος, κατά τη δική του εκτίμηση, να λάβει τα αναγκαία μέτρα. Και μάλιστα επικαλούμαι ιδιαιτέρως την απόφαση κατά του Ηνωμένου Βασιλείου το 2009. Τα αναγκαία προληπτικά μέτρα. Ούτε καν δηλαδή να υφίσταται απειλή, η οποία να είναι στο πεδίο. Να είναι και εν δυνάμει απειλή, εφόσον δικαιολογείται.

Και είναι πάρα πολύ σαφές ότι αυτή τη στιγμή υπάρχει απειλή με βάση τα δεδομένα, τα οποία πριν λίγο σας ανέφερα. Εξάλλου και η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι ενήμερη των μέτρων, τα οποία λαμβάνουμε. Βρισκόμαστε σε διαρκή επικοινωνία και με τον αρμόδιο Επίτροπο Μετανάστευσης και συνολικά με την Επιτροπή, έτσι ώστε να μπορούμε να λειτουργούμε από κοινού και εντός του πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Άρα η δική μας τοποθέτηση είναι ότι πράγματι υπάρχει μια απειλή. Η Ελλάδα δεν μπορεί να υποδεχθεί έναν τέτοιο αριθμό μεταναστών. Λαμβάνουμε το απολύτως αναγκαίο μέτρο. Γιατί είναι αναγκαίο το μέτρο; Διότι είναι περιορισμένο χρονικά, είναι εντοπισμένο τοπικά, μόνο για όσους προέρχονται από τη Βόρεια Αφρική. Και απλώς να διορθώσω ότι από Ανατολάς, από την πλευρά δηλαδή των μικρασιατικών παραλίων, έχουν ελαχιστοποιηθεί οι μεταναστευτικές ροές. Και βεβαίως υπάρχει το αναστρέψιμο. Διότι με πράξη Υπουργικού Συμβουλίου είναι δυνατόν να διακοπεί το προσωρινό μέτρο. Άρα, σε κάθε περίπτωση υφίστανται όλες οι προϋποθέσεις της αναγκαιότητας. Είναι ένα προσωρινό, αναγκαίο και εντοπισμένο μέτρο, το οποίο αξιολογείται διαρκώς και μπορεί να ανατραπεί. Δεν υπάρχει κανένα απολύτως ζήτημα νομιμότητας ή συνταγματικότητας.

Και επαναφέρω το ζήτημα της τοποθέτησης του κυρίου Βενιζέλου. Ο κύριος Βενιζέλος είπε ότι η μνεία που έγινε στην ΑΣΥΡ (Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης) της συγκεκριμένης τροπολογίας ισοδυναμεί, αντιστοιχίζεται με εγκατάσταση κατάστασης πολιορκίας σύμφωνα με το άρθρο 48 του Συντάγματος. Θεωρώ ότι η τοποθέτηση αυτή είναι απολύτως υπερβολική και δεν έχει κανένα έρεισμα ούτε στη συνταγματική θεωρία, πολλώ δε μάλλον στη νομολογία. Τα ζητήματα είναι δύο. Το πρώτο είναι ότι εδώ – να το ξεκαθαρίσουμε αυτό – δεν υπάρχει καμία απολύτως ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής, η οποία προβλέπεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο άρθρο 15. Δεν υπάρχει ρήτρα ενεργοποίησης της ρήτρας διαφυγής, η οποία απαιτεί την υποβολή δήλωσης στον Γενικό Γραμματέα του Συμβουλίου της Ευρώπης. Εκείνο, το οποίο αναφέρεται ρητώς, είναι ότι συντρέχουν οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Αυτό δεν συνιστά ενεργοποίηση. Να είμαστε ξεκάθαροι. Άρα λάθος πρώτο. Όταν αναφέρεται ότι εμείς εδώ ουσιαστικά εμμέσως ενεργοποιούμε μια κατάσταση πολιορκίας, δεν έχει καμία ανταπόκριση στην πραγματικότητα. Γίνεται αναφορά, επειδή συντρέχουν οι προϋποθέσεις. Ενεργοποίηση δεν υπάρχει και δεν προβλέπεται να υπάρξει, εφόσον δεν υπάρχει σοβαρή επιδείνωση της κατάστασης.

Το δεύτερο όμως, που είναι και το πιο σημαντικό σε σχέση με αυτή την αντιστοίχιση, η οποία λέγεται για το άρθρο 48 του Συντάγματος. Το άρθρο 48 του Συντάγματος, είναι το άρθρο, με το οποίο η χώρα τίθεται σε κατάσταση πολιορκίας για πολύ συγκεκριμένους λόγους. Αναστέλλονται εγγυήσεις του Συντάγματος, αναλαμβάνουν εξαιρετικά δικαστήρια, στρατιωτικές αρχές αναλαμβάνουν πολιτική εξουσία και επιπλέον ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας – ανεύθυνος κατά το Σύνταγμα – έχει την αρμοδιότητα να εκδώσει πράξεις νομοθετικού περιεχομένου. Αυτά προβλέπει το άρθρο 48. Το άρθρο 15 – επαναλαμβάνω το οποίο δεν ενεργοποιήθηκε, απλά συντρέχουν οι προϋποθέσεις του – τι προβλέπει; Προβλέπει ότι μπορεί να υπάρχουν παρεκκλίσεις από συγκεκριμένα άρθρα της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Προσέξτε, για να είμαστε ξεκάθαροι. Προφανώς και εξακολουθούν να ισχύουν όλες οι εγγυήσεις του Συντάγματος. Ακόμη και αν ενεργοποιείται το άρθρο 15, το οποίο προβλέπει ότι όταν υπάρχει ένας ζωτικός κίνδυνος για την εθνική ασφάλεια, τότε μπορεί το κάθε κράτος μέλος να λάβει ειδικά μέτρα, παραμένουν οι εγγυήσεις του Συντάγματος. Αφορά μόνο συγκεκριμένα δικαιώματα, τα οποία εγγυάται η Σύμβαση. Εδώ δεν υπάρχει καμία απολύτως απόκλιση από ο,τιδήποτε προβλέπει το Σύνταγμα. Όλες οι συνταγματικές εγγυήσεις, οι οποίες αφορούν και τη λειτουργία του Πολιτεύματος και τη διάκριση των λειτουργιών, πολλώ δε μάλλον τα δικαιώματα, εξακολουθούν να υφίστανται πλήρως.

Και θα μου επιτρέψετε να πω ότι είναι αδιανόητο να γίνεται αναφορά ότι μια δημοκρατικά νομιμοποιημένη κυβέρνηση – τουλάχιστον σε αυτό ας συμφωνήσουμε – έρχεται και ουσιαστικά ενεργοποιεί κατάσταση πολιορκίας μέσω της αντιστοίχισης προς το άρθρο 15. Αν είναι δυνατόν. Να πω το συγκεκριμένο. Το άρθρο 15, ξαναλέω, δεν έχει ενεργοποιηθεί. Χρησιμοποιήθηκε από 10 κράτη μέλη την εποχή του Covid για να ληφθούν μέτρα προστασίας των πολιτών. Προσέξτε, χρησιμοποιήθηκε το άρθρο 15 για θέματα υγείας. Χρησιμοποιείται η αναφορά στα ζωτικά σημεία για το ίδιο ζήτημα, το οποίο αφορά την υβριδική απειλή – δηλαδή την ενδεχόμενη εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού – από την Πολωνία, τη Λιθουανία, τη Λετονία κατά της Λευκορωσίας. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις έχει υπάρξει ενεργοποίηση του άρθρου 15. Είναι δυνατόν να θεωρούμε ότι αυτές οι περιπτώσεις συνιστούν στην πραγματικότητα κατάλυση του Πολιτεύματος, προσφυγή σε ειδικά δικαστήρια;

Δεν τέμνονται καθόλου οι δύο διατάξεις, έχουν διαφορετικό πεδίο εφαρμογής και έχουν διαφορετική ratio, διαφορετική λογική. Εμείς εδώ δεν ενεργοποιούμε την Ευρωπαϊκή Σύμβαση. Συντρέχουν οι προϋποθέσεις κατά την άποψή μας. Και βεβαίως, όπως θα έλεγε και ο ίδιος ο καθηγητής ο κύριος Βενιζέλος στο εγχειρίδιό του, έχει χαρακτηρίσει το άρθρο 48 ως οιονεί συντακτικού χαρακτήρα. Η Βουλή δεν παίρνει μέτρα συντακτικού χαρακτήρα, ας συμφωνήσουμε. Εκείνο, το οποίο κάνουμε – και θα το κάνουμε με ευθύνη απέναντι στον ελληνικό λαό και στους Έλληνες πολίτες – είναι να μεριμνήσουμε, έτσι ώστε με σεβασμό στο Σύνταγμα, με σεβασμό στο Ανθρωπιστικό Δίκαιο, να μην καταστεί η Ελλάδα μία δεξαμενή ψυχών που μπορεί να βρίσκονται σε μεγάλη ανάγκη ζωής. Διότι αυτή είναι η κατάσταση που επικρατεί στον κόσμο. Υπάρχουν 135 ενεργές ένοπλες συρράξεις στον κόσμο. Η Ελλάδα όμως θα φροντίσει πρώτα τους πολίτες της. Και αυτή είναι η διαφορά, την οποία έχουμε στην προσέγγιση σε σχέση με την αντιπολίτευση.

Ευχαριστώ πολύ λοιπόν.

- Advertisement -spot_img

More articles

- Advertisement -spot_img

Latest article